Những câu nói chí lý

và “chí lú”

Trong xã hội loài người từ xưa nay có nhiều câu nói triết lý trở thành danh ngôn, ngạn ngữ, cách ngôn, châm ngôn, phương ngôn…nhưng riêng bài viết ngắn này, nhân Ngày Nhà giáo VN, chỉ xin bàn đến những câu nói chí lý và những câu nói cửa miệng về lĩnh vực giáo dục.

Học thầy không tày học bạn.

-Tiên học lễ, hậu học văn.

-Học, học nữa, học mãi (Lênin).

-Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người.(Hồ Chí Minh).

-Người dạy học như người đưa đò qua sông.

… Trong năm câu nói trên, suy ra chỉ có câu thứ hai và câu cuối là chí lý !

* Tiên học lễ, hậu học văn

Con người từ khi sinh ra đều hướng thiện. Dù mỗi nước, mỗi vùng miền có sự khác nhau về cách dạy dỗ, nhưng đều đi đến mục đích là làm cho con người sống có tình có nghĩa, lịch thiệp tao nhã. Muốn đạt được tiêu chí ấy thì trước hết phải học lễ bất cứ tầng lớp nào, bất cứ làm nghề gì ! Trong Từ điển VN, koảng hai chục từ lễ đứng trước cặp từ biểu thị sự tôn nghiêm, kính trọng, trân trọng, ưu ái, thân thương. Cả chữ lễ 禮 (Hán) cũng có ghĩa là lễ phép và việc làm với cách xử sự, giao lưu tốt đẹp. Do đó, sự giáo dục để khai sáng trí não, phát huy năng khiếu, đào tạo nhân tài là rất cần học lễ trước. Tuy nhiên, đã nói đến triết lý thì không thể bỏ qua hai từ học văn chưa phải là triết lý, bởi đào tạo nhân tài cần toàn diện, không chỉ có văn. Nhưng cũng châm chước cho khái niệm người xưa coi “văn là người” nên mới có câu Nhân sinh bách nghệ / văn học vi tiên (người có trăm nghề sinh sống nhưng văn học làm đầu).

*Người dạy học như người đưa đò qua sông

Ví như thế là đúng ! Người đưa đò qua sông đã giúp nhiều người đi đến khắp miền, nhưng chính mình thì qua mỗi chuyến đón tiễn người ta đi rồi lại quay trở lại, ở một nơi và vẫn làm nghề đưa đò… Chẳng khác gì Cô Giáo Thầy Giáo, dạy nhiều lớp học trò của mình thành đạt cả những Nguyên thủ quốc gia, nhưng Thầy Cô vẫn ở lại với ngôi trường và thậm chí với một lớp học suốt đời, yên phận bằng lòng “nghiện” phấn trắng bảng đen và “bán cháo phổi” (!) Nói Người dạy học như người đưa đò qua sông quả là chí lý !

* Học, học nữa, học mãi, chỉ có nghĩa của một câu khuyên bảo cần nhớ.

*Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người, không đầy đủ ý nghĩa. Bởi những loại gỗ quý, phải hơn 20 năm tuổi thì lõi mới đủ độ cứng cho sử dụng như trò chỉ, lát, sao đen, dỗi, lim, sến, táu…mười năm "chỉ đạt tiêu chuẩn làm củi”, có lợi ích đấy nhưng quá nhỏ, không đáng công (!) Còn “trồng người” thì lại càng tối nghĩa, bởi 12 năm đèn sách và nhiều người còn dồi mài kinh sử học lên đến tiến sĩ hoặc hai ba bằng tiến sĩ, hoặc Giáo sư, Nhà Khoa học… thành quả từ học vấn của họ đâu chỉ có ích cho một trăm năm (bình quân hơn một đời người), mà có ích cho bao đời sau. Do đó, không thể lấy câu Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người làm châm ngôn cho sự nghiệp giáo dục !

* Còn câu Học thầy không tày học bạn là câu nói mang tính “tiểu nông” thời Trung cổ, khỏi bàn. Bởi nếu như thế thì chẳng ai sinh ra nhà trường làm gì, mà Cô Giáo Thầy Giáo cũng thât nghiệp. Đúng là câu nói “chí lú” !

Tất nhiên, ai thích thì cứ nói, cứ viết ; ai cho là phải thì cứ nghe cứ theo ; ai thấy đó là điều vô lý thì cứ mặc cho nó chìm dần vào dĩ vãng ! Hy vọng những gì người ta gọi là “ranh ngôn” “phường ngôn”, “cạch ngôn”, “ngạn ngủ” hay là cái…gì, thì các thế hệ sau chúng ta, không còn sợ “vòng kim cô” siết đầu, sẽ thẩm định đúng đắn và thừa nhận !

Bữa cơm đạm bạc của các thầy cô gióa trong gian bếp sơ sài của điểm trường Nậm Xái

Nhân Ngày Nhà Giáo VN, Sỹ tôi xin chúc ngành Giáo dục VN tỉnh táo để chặn đứng bước thụt lùi xuôi dốc về lãnh đạo, quản lý ; mong các nhà soạn sách giáo khoa bớt lú lẫn để không sai lầm về chữ nghĩa và dữ liệu, gieo hậu họa cho học sinh. Xin chúc các Thầy Giáo, Cô Giáo đủ sức vượt qua mọi khó khăn cuộc sống, trau dồi tốt nghề “bán cháo phổi” (!)

18-11-2017

Lê Khả Sỹ “cựu sinh viên Bình dân học vụ”